Aphanius killifishlerinin tüm türleri
Her ne kadar bu kısım yerel sucul türlerimizle ilgili olsa da, Aphanius dendiğinde ülkemizde doğal olarak bulunan pek çok killi türü akla geldiğinden dolayı, tüm Aphanius türlerini (ülkemizde bulunmayanlar da dahil) burada paylaşmakta fayda gördüm.
Fishbase.org sitesinden alınan bazı verilerle birlikte, kendi deneyim ve bilgilerimi de katarak oluşturduğum bir yazıdır.
Killifishler, her zaman merak konusu olan balıklardır. Pek bilinmezler,
pek alınıp satılmazlar. Bilenler, bu balıkların hastası olanlar çoktur.
Bu balıklar, Cyprinodontiformes (dişli sazancıklar) takımının
Cyprinodontidae (dişli sazancıkgiller) ailesini oluştururlar. Dünyanın
tropikal bölgelerine ve tropikal olmayan ılıman bölgelerine
dağılmışlardır. Cypriodontidae ailesi, taksonomik olarak Poeciliidae
ailesine yakındır ve bu bağlamda bu iki aile akraba da sayılabilir.
Aphanius cinsi, genel anlamda Akdeniz Havzası'nda dağılım gösterir.
İspanya'dan Cezayir'e, Yunanistan'dan Türkiye'ye, İsrail'den Mısır'a ve
hatta Arabistan Yarımadası ile İran'a kadar çeşitli bölgelerde yaşarlar.
Aphanius cinsine dahil olan tüm türler (ve alt türler) şunlardır ("BİLİMSEL AD" mavi renkle, "GEÇERLİ AD" kırmızı renkle gösterilmiştir):
Aphanius airebejensis - Aphanius dispar dispar
Aphanius aksaranus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius alexandri - Aphanius mento
Aphanius almiriensis - Aphanius almiriensis
Aphanius altus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius anatoliae - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius anatoliae anatoliae - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius anatoliae splendens - Lebias splendens
Aphanius anatoliae sureyanus - Aphanius sureyanus
Aphanius anatoliae transgrediens - Lebias transgrediens
Aphanius anatolias - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius apodus - Aphanius apodus
Aphanius asquamatus - Aphanius asquamatus
Aphanius baeticus - Aphanius baeticus
Aphanius boulengeri - Aphanius mento
Aphanius burdurensis - Aphanius burdurensis
Aphanius burduricus - Aphanius sureyanus
Aphanius burduricus iconii - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius calaritanus - Aphanius fasciatus
Aphanius chantrei - Aphanius chantrei
Aphanius chantrei aksaranus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei altus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei flavianalis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei fontinalis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei litoralis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei maeandricus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei meridionalis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei obrukensis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei parvus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius chantrei venustus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius cilensis - Aphanius dispar dispar
Aphanius cyanogaster - Aphanius fasciatus
Aphanius cypris boulengeri - Aphanius mento
Aphanius cypris - Aphanius mento
Aphanius cypris alexandri - Aphanius mento
Aphanius cypris guentheri - Aphanius mento
Aphanius cypris orontis - Aphanius mento
Aphanius danfordii - Aphanius danfordii
Aphanius darrorensis - Aphanius dispar dispar
Aphanius desioi - Aphanius desioi
Aphanius dispar - Aphanius dispar dispar
Aphanius dispar dispar - Aphanius dispar dispar
Aphanius dispar richardsoni - Aphanius dispar richardsoni
Aphanius dispar stoliczkae - Aphanius dispar dispar
Aphanius dispar stoliczkanus - Aphanius dispar dispar
Aphanius doliatus - Aphanius fasciatus
Aphanius eilensis darrorensis - Aphanius dispar dispar
Aphanius eilensis zaccarinii - Aphanius dispar dispar
Aphanius fasciatus - Aphanius fasciatus
Aphanius fasciatus - Aphanius fasciatus
Aphanius flavianalis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius flavus - Aphanius fasciatus
Aphanius foemina - Aphanius dispar dispar
Aphanius fontinalis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius ginaonis - Aphanius ginaonis
Aphanius guentheri - Aphanius mento
Aphanius hammonis - Aphanius fasciatus
Aphanius iberius - Aphanius iberus
Aphanius iberus - Aphanius iberus
Aphanius iconii - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius isfahanensis - Aphanius isfahanensis
Aphanius lineatopunctatus - Aphanius fasciatus
Aphanius litoralis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius lunatus - Aphanius dispar dispar
Aphanius lykaoniensis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius maeandricus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius mento - Aphanius mento
Aphanius mento striptus - Aphanius mento
Aphanius mentoides - Aphanius mento
Aphanius meridionalis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius moseas - Aphanius fasciatus
Aphanius nanus - Aphanius fasciatus
Aphanius nigropunctata - Aphanius fasciatus
Aphanius nonus - Aphanius fasciatus
Aphanius obrukensis - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius orontis - Aphanius mento
Aphanius parvus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius persicus - Lebias persicus
Aphanius pluristriatus - Aphanius sophiae
Aphanius punctatus - Aphanius punctatus
Aphanius richardsoni - Aphanius dispar richardsoni
Aphanius saldae - Lebias splendens
Aphanius saourensis - Aphanius saourensis
Aphanius sarda - Aphanius fasciatus
Aphanius similis - Aphanius mento
Aphanius sirhani - Aphanius sirhani
Aphanius sophiae - Aphanius sophiae
Aphanius sophiae mentoides - Aphanius mento
Aphanius sophiae similis - Aphanius mento
Aphanius splendens - Lebias splendens
Aphanius stiassnyae - Aphanius stiassnyae
Aphanius stoliczkanus - Aphanius dispar dispar
Aphanius striptus - Aphanius mento
Aphanius sureyanus - Aphanius sureyanus
Aphanius thermarum - Aphanius apodus
Aphanius timidus - Aphanius fasciatus
Aphanius transgrediens - Lebias transgrediens
Aphanius velifer - Aphanius dispar dispar
Aphanius venustus - Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius villwocki - Aphanius villwocki
Aphanius vladykovi - Aphanius vladykovi
Aphanius zaccarinii - Aphanius dispar dispar
Bilimsel adlandırma konusu bir hayli karışık olduğu için, geçerli
isimlerine bakarak bilgiler sunacağım. Bilimsel adlara bakarak
balıkları tanıtmaya kalkışırsam, aynı balığı birkaç kez tanıtma durumu
olabilir. Mesela, "Aphanius mento" olarak bildiğimiz balık, aslında bir
adet türü ifade etmiyor. Bazı balık türleri ve onların alt türleri
"Aphanius mento" olarak biliniyor. Örneğin; Aphanius alexandri,
Aphanius boulengeri, Aphanius cypris boulengeri, Aphanius cypris,
Aphanius cypris alexandri, Aphanius cypris guentheri balıkları
"Aphanius mento"dur. Konuyu biraz bilenler farkındadır; Antalya'daki
Aphanius mento balıklarıyla Mersin'deki Aphanius mento balıkları
farklıdır, hatta İsrail'deki Aphanius mento balıkları biraz daha
farklıdır. Bilimsel adlardaki çeşitlilik ve dolayısıyla beraberinde
gelen karmaşa, "aynı balık türü" olarak nitelendirebileceğimiz balığın
bölgeden bölgeye göre farklı renk, desen ve formlarda olmasından
kaynaklanmaktadır.
Bazılarını görsel olarak tanıtalım.
Aphanius anatoliae anatoliae:
Aphanius Apodus:
Aphanius asquamatus:
Aphanius danfordii:
Aphanius dispar dispar:
Aphanius dispar richardsoni:
Aphanius fasciatus:
Aphanius ginaonis:
Aphanius iberus:
Aphanius mento:
Aphanius sirhani:
Aphanius sophiae:
Aphanius villvocki (benimkilerin fotoğrafları):
Aphanius vladykovi:
Devam edebilir de, etmeyebilir de...
Aphanius villwocki bilgi derlemesi (West Anatolian Killifish)
Erkek A. vilwocki:
Dişi A. vilwocki:
Doğal yaşam alanı Anadolu'nun batısındaki bazı bataklıklardır. Küçük gruplar halinde yaşarlar.
Sırt ve anüs yüzgeçleri, vücutlarının oldukça gerisinde, kuyruğa çok yakın bir noktadadır. Erkeklerin vücutlarında, kahverengi-yeşil arası beden üzerinde açık renkli ince bantlar bulunur. Dişiler, erkekler kadar gösterişli değildir. Dişiler boz renklidir. Karın kısımları beyazımsı, sırt kısmı ise yeşilimsidir. Dişiler, erkeklerden daha iridir.
Erişkin bir erkek 4-4,5 cm boy alırken erişkin bir dişi 5-5,5 cm boya ulaşabilir. A. villwocki balıklarının ömürleri ortalama 2-3 yıl kadardır.
Davranışlar:
Koloniler halinde yaşayan bu balıklar, son derece hareketli canlılardır. Her kolonide baskın bir erkek vardır. Baskın erkek, koloninin lideri olduğunu hareketleri ile ve renkleri ile belli eder. Ama bunun bir sürekliliğinin olduğunu söyleyemeyiz. Şartlar değiştiğinde, genç erkeklerden herhangi biri fırsat bulduğunda egemenliği ele geçirmeşe çalışacaktır. Bu girişim çoğu zaman genç erkeğin baskın erkek tarafından hırpalanması ile sonuçlansa da kral bazen tacını genç prense kaptırabilir.
Üreme ve Beslenme:
Anadolu'nun endemik türlerinden olan bu balık, etçil ve otçul olarak beslenir. Küçük kabuklular, kurtçuklar, balık yavruları (kendi yavruları da dahil) en sevdiği besinlerdir.
İlkbahar aylarında üremeye başlarlar. Üreme zamanında erkek balık dişinin peşinden bir an olsun ayrılmaz. Kendini üremeye hazır hisseden dişi, erkeğin onu yönlendirdiği bir yosun grubunun arasına girer. Yosunların arasına giren erkek, dişiyi sıkıca kavrar. Dişi bu sırada gözle görülebilecek kadar iri olan 5-6 yumurtayı yosunların arasına bırakır. Erkek, yumurtaları döller ve ikisi de o bölgeden ayrılırlar.
Yumurtaların açılma süreci değişkendir. Genellikle 1 hafta içinde yavrular çıkmaya başlar. Yumurtadan çıkan yavru, avlanmaya hazırdır. Av olmamak için de uyanık olmak zorundadır. Bunun için yosun kümelerinin altından pek uzaklaşmaz.
İlk zamanlar sudaki çok küçük canlılarla ve yosunlarla beslenen yavrular hızla büyürler. 15-20 gün içerisinde 3-4 kat büyüyebilen yavruların cinsiyeti 1-2 ay içerisinde anlaşılır.
Yavru A. villwocki:
Akvaryum Ortamı Hakkında:
Akvaryum ortamında yaşatılabilir ve üretilebilirler. Bu balıkları akvaryum ortamına alıştırmak pek kolay değildir. Kuru yeme alışmaları zaman alır. İşin gerçeği, bu balıklar soyları tehlikede olan canlılardandırlar.
Karma akvaryumlarda bakılmaları sakıncalıdır. Çünkü son derece kavgacı balıklardır. Kendi boylarından küçük balıklara zarar verirler, hatta onları öldürebilirler. Kendilerinden büyük balıkları da rahatsız edebilirler. Küçük balıklar arasında en saldırgan olan balıklardan olan gambusyalara bile dünyayı dar edebilecek kadar kavgacıdırlar. Kavgacı, bölgecil balıklar olduklarından dolayı küçük boylarına rağmen geniş hacimli akvaryumlar gerektirirler.
KAYNAK: Ben... ;)
Yerel Biyotop Akvaryumu Kurmak
I - Giriş
Ülkemize ait
bir sulak alanı ev veya ofis ortamında canlı bir öğe olarak akvaryum
çalışması halinde hazırlama durumu çoğu zaman merak konusu olsa da
aslında eylem yönünden pek ilgi gören bir konu olmamıştır. Şükür ki
olmamıştır... Çünkü bilinçsizce ve kontrolsüzce doğaya açılma eylemleri
bazen doğaya zarar verme gibi olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bunun ana
nedenleri arasında, akvaryum hobisinin bir "sektör" oluşu ve konuyla
"hobi" olarak ilgilenen pek çok kişinin akvaryum hobisini bir gelir
kaynağı olarak görmesi ve pek çok hobicinin "yaptığım masrafın ne
kadarını azaltsam iyidir" şeklinde bir anlayışa sahip olarak işi
alışveriş konusuna vurması yer almaktadır.
İşin maddi kısmı
-bana göre- her ne kadar en tehlikeli kısmı olsa da bu başlıkta
bahsetmek istediğim konu ve vermek istediğim bilgiler, bu konu ile
tamamen "hobi, merak" anlamında ilgilenenlere ve doğayı maddiyat için
sömürmeyenleredir.
Bu başlıkta; ülkemize ait bir biyotop
akvaryumu kurarken nelere dikkat etmemiz gerektiğine, hazırladığımız
yapay unsurun (akvaryum ne kadar doğayı andırırsa andırsın, ne kadar
doğal görünüme sahip olursa olsun "yapay" bir ortamdır) gerçeği
yansıtması için nasıl bir yol izlememiz gerektiğine değineceğim. Yer
yer "ihtiyoloji" bilimine teğet geçeceğiz, yer yer "botanik" bilimini
hafiften sıyırcağız, yer yer doğa sporlarından esintiler taşıyacağız,
fotoğrafçılık yeteneğimizi konuşturmaya çalışacağız, coğrafya bilimi
ile içiçe olacağız. Çünkü akvaryum hobisi ciddi olarak ele alındığında
pek çok bilim ve sanat dalı ile (ihtiyoloji, botanik, biyoloji, fizik,
kimya, coğrafya, fotoğrafçılık, peyzaj ve hatta psikoloji) içiçe olan
bir uğraştır. Benim için bir hayli zevkli bir başlık olacak. Çünkü
gezmeyi, incelemeyi, araştırmayı, deneyimlerimi yazmayı çok severim.
Umarım okuyanlar için ve okuduklarını yorumlayan ve hatta var ise
deneyim ve bilgilerini paylaşanlar için de yararlı ve eğlenceli bir
başlık olur.
II - Ülkemiz Sulak Alanlarında Pek Çok Canlı Yaşamaktadır
Akvaryum
hobisinde genellikle uygulamalar "tropikal" çalışmalardır. Malavi
akvaryumları, Amazon biyotop akvaryumları, Tanganyika akvaryumları,
Güneydoğu Asya karma akvaryumları en çok uygulanan akvaryum tipleri
olmuştur.
Peki, ülkemizin herhangi bir sulak alanı akvaryum
çalışması olarak yansıtılabilir mi? Bu soruya en kısa cevap, yine bir
soru cümlesi ile olacaktır: Neden olmasın?
Ülkemiz, sulak alan
ve canlı varlığı açısından en zengin ülkelerden biridir. Ülkemiz
sularında doğal olarak bulunan pek çok canlı türü akvaryum ortamında
bakılabilecek özelliklere sahiptir.
Balıklarımız:
1- Tüm Aphanius balıkları; özellikle A. mento, A. villwocki, A. burduricus, A. danfordii:
Bu balıklar, "killifish" grubundandırlar. Çok hareketli, güzel
görünümlü, hareketleri oldukça ilginç türlerdir. Aphanius türlerinin
pek çoğu ülkemizde doğal olarak bulunur. Bazıları ise (A. villwocki, A
burduricus gibi) sadece ülkemizde bulunur. Nadide canlılardır.
Killifish, Cyprinodontidae ailesini oluşturan geniş bir balık grubuna
verilen isimdir. Genellikle küçük yapılı balıklardır. Dünyanın birçok
yerinde bulunurlar. Ülkemizde de bazı türler doğal olarak bulunmaktadır.
Bu
balıklara "yıllık balıklar" denmesinin nedeni, bu gruptaki bazı
cinslerin doğada 1-1,5 yıl yaşamasıdır. Bazı türleri, mevsimlik su
birikintilerinde yaşarlar. Yumurtalarını çamurun içine gömerler. Kurak
mevsimde sular tamamen kaybolduğunda ölürler. Yağmur mevsiminde bölge
tekrar sular altında kaldığında yavrular yumurtadan çıkarlar ve çamurun
içinden çıkıp yüzmeye başlarlar. Hızlı bir şekilde büyürler.
Yaratıkldıklarından beri bu böyle devam etmektedir.
Ülkemizde bulunan killifish türleri:
Aphanius anatoliae anatoliae
Aphanius anatoliae splendens
Aphanius anatoliae sureyanus
Aphanius apodus
Aphanius asquamatus
Aphanius baeticus
Aphanius danfordii
Aphanius dispar dispar
Aphanius dispar richardsoni
Aphanius fasciatus
Aphanius ginaonis
Aphanius iberus
Aphanius mento
Aphanius persicus
Aphanius sirhani
Aphanius sophiae
Aphanius stiassnyae
Aphanius thermarum
Aphanius transgrediens
Aphanius villwocki
Aphanius vladykovi
Benim bulduğum bazı Aphanius villwocki balıkları:
2- Barbatula barbatula:
Sazangiller (Cypriniformes) takımının Cobitidae ailesinden sevimli
balıklardır. Akvaryumlarımızın tropikal sakinlerinden makrakantaların
uzaktan akrabalarıdırlar.
Etçil ve otçul olarak beslenen bu
balıklar 10-12 cm'den 20 cm'ye kadar boylanabilirler. Dişileri,
erkeklerden daha iri ve dolgun gövdelidir.
Diplerde gezerler. Oldukça hareketli balıklardır. Hassas balıklardır. Su kirlenmelerinden çabuk etkilenirler.
Yavaş akan nehirlerde, tabanı kumlu olan sularda bulunurlar.
3- Rhodeus amarus:
Sazangiller ailesinden bir balıktır. Üreme döneminde aldığı renkler
tropikal balıklrı aratmaz. Üreme davranışları çok ilginçtir. Yabancı
ülkelerde akvaryum balığı olarak değerlendirilmektedir.
Ülkemizin sularında yaşayan, Cyprinidae (sazangiller ailesinden) olan bir balıktır.
8-10
cm boya ulaşabilen bu balıklar, üreme zamanlarındaki renk
davranışlarıyla ilgi çekmektedirler. Üreme zamanında erkek balık çok
güzel renklere bürünür. Kırmızı, pembe ve mor renklerinin tonlarına
bürünen erkek son derece güzel bir balıktır. Dişi, yumurtaarını
midyelerin içine bırakır. Erkek de spermlerini aynı yoldan midyelerin
içine bırakır. Yumurtalar, midyenin içinde döllenir. Bir anlamda midye,
yumurtalara yuva görevi görmektedir.
Normal zamanlardaki hali:
Üreme zamanındaki hali:
* Rhodeus amarus fotoğrafları alıntıdır, bağlı bulunduğu adreslere aittir.
4- Tinca tinca:
Sazangiller ailesinden bir balıktır. "Kadife balığı" olarak da bilinir.
Davranışları Japon balıkları ve sazan balıkları gibidir. Bir dönem
bunlardan beslemiştim. Göl kıyısında bulduğum yaralı bir balıktı. Eve
götürüp tedavi etmiştim. Tedavi süreci bittiğinde geldiği göle geri
bırakmıştım. Fotoğraflarını yabancı sitelerde paylaştığımda, özellikle
tropikal memleketlerde yaşayan hobicilerin çok ilgisini çekmişti.
Ülkemizde
özellikle kuzeydeki yavaş akışlı sularda bulunurlar. 20-30 cm boya
ulaşabilirler. Oksijen açısından fakir sularda yaşayabilen dayanıklı
balıklardır.
İlkbaharda ürerler. Yumurtalarını su bitkilerinin arasına bırakırlar.
Dokunulduğunda oldukça kaygan balıklardır. "Kadife" adını buradan almışlardır. Vücutları çok küçük pullarla kaplıdır.
Mikrobik canlılarla, yosunlarla, küçük omurgasızlarla, balık yumurtaları ile beslenirler.
* Tinca tinca fotoğrafı alıntıdır, bağlı bulundukları adreslere aittir.
5- Perca fluviatilis:
Bildiğimiz levrek... Rengarentir. Davranışlanı sihlid ailesini andırır.
Onların yakın akrabasıdır zaten. Olta balıkçılığında aranan bir
balıktır. Şartlar uygunsa yerel biyotop akvaryumlarında bakılabilirler.
Bu tatlı su levrekleri, ülkemizin sulak alanlarının
sakinlerindendirler. Percidae (levrekgiller) ailesindendirler. 20-50 cm
arasında boylanırlar. Vücutları yanlardan hafif basıktır. Sırtları
hafif kamburdur. İki adet sırt yüzgeçleri vardır. Vücutları yeşile
çalan bir renge sahiptir. Vücutlarında enlemesine 6-8 bant bulunur.
Oldukça gösterişli bir balıktır.
Bahar sonu ve yaz başı gibi ürerler.
Avı oldukça zevkli, eti de çok lezzetlidir. Olta balıkçılığında aranan bir türdür.
Etçil olan bu balıklar sudaki çeşitli küçük omurgasızlarla ve küçük balıklarla beslenirler.
Kaya balıkları, Perciformes (Levrekgiller) takımının Gobiidae ailesini oluştururlar. Dünyanın çeşitli bölgelerine yayılmış pek çok cinsi ve türü bulunur.
Kaya balıkları, tuzlu sularda da tatlı sularda da bulunurlar. Tuzlu su akvaryumlarıyla ilgilenen akvaryumseverlerce çok sevilen ve nanide bir tür olan "mandarin" ve yine tuzlu su akvaryumlarında rastlanabilen "firefish" kaya balığı ailesindendir.
Kaya balıklarının tatlısu akvaryumlarında en sık rastlanan türü "arı balığı" olarak bilinen türdür.
Yukarıda bahsedilenler, kaya balıklarının egzotik türleridir.
Ülkemiz sularında da çeşitli kaya balıkları bulunmaktadır. Bu başlıkta tatlısu kaya balıklarımızdan bahsedeceğim.
Tübitak'ın verilerine göre ülkemiz sularında doğal olarak bulunan tatlısu kaya balıkları şunlardır:
Mesogobius bathracocephalus Pallas, 1911 (Kayakurbağa Balığı)
Neogobius cephalargoides Pinchuk, 1976 (Küçük Kaya Balığı)
Neogobiusfluviatilis fluviatilis Pallas, 1814 (Tatlı Su Kaya Balığı)
Neogobius gymnotrachelus Kessler, 1857 (Küçük Kaya Balığı)
Neogobius melanostomus Pallas, 1811 (Kumkaya Balığı)
Neogobius platyrostris Pallas, 1811 (Sarı Kaya Balığı)
Zostrisesser ophiocephalus Pallas, 1811 (Saz Kaya Balığı)
Gobius ratan Nordmann, 1840 (Kaya Balığı)
Knipowitschia ephesi Ahnelt, 1995 (Kaya Balığı)
Knipowitschia mermere Ahnelt, 1995 (Kaya Balığı)
Pomatoschistus microps leopardinus Nordmann, 1840 (Küçükkaya Balığı)
Proterorhinus marmoratus (Pallas, 1811) (Tatlısu Kaya Balığı)
Kaya balıkları, aynı takımdan olan sihlidlerle (Cichlidae) benzer davranışlar gösterirler. Bölgelerini koruma davranışı kaya balıklarında da görülür. Geneli etçildir. Besinlerini diğer balıklar, balık yavruları, çeşitli omurgasızlar oluşturur.
Besin açısından ekonomik değerleri olmasa da sportif olta balıkçılığında zaman zaman aranan ve bölgesel olarak değerlendirilen balıklardır.
Akvaryumda bakımları konusunda deneyimlerim şu şekilde:
Bu balıklar akvaryum ortamında 20-25 cm. boya ulaşabiliyorlar. Küçük bir koloni için (8-10 balık) 80-100 litrelik bir akvaryum yeterlidir. Kolonide genellikle bir balık diğerlerinden daha çok büyüyor ve diğer balıklara baskı uygulayabiliyor.
Canlı yemlere çabuk alışıp kuru yemleri de alabiliyorlar. Özellikle dip yemlerine bayılıyorlar.
Akvaryumun bir köşesinde kayalık bölgeler oluşturmak, doğal davranışlarını görmek açısından faydalıdır. Genelde hareketsiz olarak dipte gezen kaya balıkları, yem yeme zamanında hareketlenirler. Bu hareketlerini izlemek oldukça eğlencelidir.
Kaya balıklarının erkeklerinin üreme zamanında koyulaşır, bazı türlerde (Gobius fluviatilis) erkek simsiyah olur. Genelde erkekler dişilerden daha iridir.
Sony Ericson K770i cep telefonu ile çektiğim bir fotoğraf:
7- Pseudophoxinus meandri: Nadide bir türdür. Sazangillerdendir.
Murat Bey'e ait (Murat SAĞDIÇ, nam-ı diğer "Burdurikus Murat"
) bir fotoğraf:
Örnekleri çoğaltabiliriz. Yukarıda kısaca değinilen balıklar, ülkemize ait bir sulak alanın akvaryum çalışması halinde sunulmasında kullanılabilecek balıklardan sadece birkaç tanesidir.
Bitkilerimiz:
Sulak alanlarımızda doğal olarak bulunan pek çok bitki de yerel akvaryum çalışmalarında kullanılabilecek özelliklere sahiptir. Lemna minor, Ceratophyllum demersum, Myriophyllum spicatum, Fontinalis antipyretica, Potamogeton natans, Ludwigia repens, Elodea canadensis, Ricciocarpus natans, Najas marina Hottonia palustris, ve çeşitli nifüfer türleri (Nymphaea alba vs) ülkemizde doğal olarak bulunmaktadırlar. Bu bitkilerin pek çoğu tropukal akvaryumlarda da yaşatılabilmektedir.
Paludaryum tipi akvaryumlara uygun olan yarı sucul pek çok bitki türü de ülkemizde doğal olarak bulunmaktadır. Bu bitkilerden bazıları Plantago major, Nasturtium officinale, Sagittaria sagittifolia, Brachythecium rutabulum, Lunularia cruciata bitkileridir.
Ciğerotu (Lunularia cruciata):
Çam, tilki kuyruğu (Ceratophyllum demersum):
Su mercimeği (Lemna minor):
Su teresi (Nasturtium officinale):
Amfibyumlarımız:
Ülkemiz suları, amfibyumlar açısından da zengin sayılır. Ülkemiz sularında doğal olarak bulunan çeşitli semender ve kurbağlar, özellikle paludaryum tipi akvaryumlarda bakılabilecek özelliklere sahiptirler. Şeritli ağaç kurbağası (Hyla arborea) ve Triturus semenderleri, paludaryum tipi akvaryumlarda sıklıkla bakılan canlılar arasındadır.
Omurgasız Hayvanlarımız:
Ülkemiz suları, omurgasız hayvanlar açısından da oldukça zengindir. Sularımız, tatlı su salyangozları, karidesler, yengeçler, midyeler, sucul böcekler açısından oldukça zengindir. En bilinen sucul omurgasızlarımız Gammarus pulex ve Potamon fluviatile adlı canlılardır.
Görüldüğü gibi, ülkemiz sularında yaşayan canlı türleri çoktur. Yukarıda saydığımız balıklar, omurgasızlar, semenderler, bitkiler vs sadece örnektir. Yani sulak alanlarımızın doğal sakinleri sadece yukarıda anlattığımız birkaç canlı ile sınırlı değildir.
III - Yerel Bir Akvaryum Çalışması Yapmak İçin Gerekenler
Yerel bir akvaryum çalışması yapabilmek için gereken ilk şart, yeterli akvaryum bilgisine sahip olabilmektir. Sonuçta yerel de olsa, tropikal de olsa akvaryum bilgisi geneldir. Akvaryumda bakılacak canlı türü ister ülkemizde doğal olarak bulunan bir sazangil türü olsun, isterse tropikal bir sihlid olsun, kurallar değişmez. Canlının hayatını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmesi ve doğal davranışlarını "akvaryum" adı verilen yapay ortamda sergileyebilmesi için genel akvaryum bilgilerine sahip olmalıyız.
İyi bir gözlemci olabilmek, doğayı iyi tanımak ve gözlemlemek, araştırmacı bir kişiliğe sahip olmak yerel bir akvaryum çalışması yapabilmek için gerekli olan şartlardan biridir. Gözlem yapabilme yeteneğiniz ne kadar güçlü olursa, doğayı ne kadar iyi tanıyorsanız, araştırmacı bir kişi iseniz bu tür bir akvaryum çalışması yapabilmeniz bir o kadar kolay olur.
Ülkemize ait herhangi bir sulak alanın biyotop akvaryumunu kurabilmeniz için öncelikle yapmanız gereken şey, hangi sulak alanımızın biyotop akvaryumunu kuracağınıza karar vermektir. Sakarya Nehri mi? Van Gölü mü? Burdur Gölü mü? Kızılırmak mı? Bafra Deltası mı, Menderes mi? Veya bir başka sulak alanımızın biyotop akvaryumu mu? Benim yapmış olduğum ve ülkemizin ilk yerel biyotop akvaryumu olan "Kızılırmak Biyotop Paludaryumu"na ait fotoğraflar, yazımızın sonundadır.
1- Hangi sulak alanımızın biyotop akvaryumunu kuracağınıza karar verin.
2- Biyotop akvaryumunun, taklit edilen biyotopa birebir uyması gerekir. Bunu elde edebilmeniz için kuracağınız sulak alanı çok iyi inceleyin ve araştırın. Şu sorulara cevap bulmaya çalıştığınızda işiniz kolaylaşacaktır:
a) Akarsu mu, göl mü, bataklık mı? Akıntı var mı, yok mu?
b) Taban bölgesinin özellikleri neler? İnce kum mu, balçık mı, çakıl mı?
c) Su altında ve su kıyısında bitki varlığı nasıl? Hangi bitkilerden var? Ne sıklıktalar?
d) Su altında hayvan varlığı (balık, omurgasız, amfibyum vs) nasıl? Hangi türlerden var?
e) İncelediğiniz sulak alanın geneli kayalık tipte mi, ağaç kökleri mi var, her ikisi birden mi var? Başka özellikleri neler?
3- Yukarıdaki soruları cevapladığınızda, kuracağınız akvaryum bir biyotop akvaryumu olacaktır. Bundan sonraki konu, canlıların yaşatılması ile ilgili konulardır. Bunun için şu sorulara yanıt aramalısınız:
a) Su sıcaklığı kaç C derece?
b) Suyun özellikleri (pH vs) nasıl?
Peki bu soruları neden sormalıyız?
Başta da belirttiğim gibi, kurmayı planladığımız akvaryum yerel biyotop akvaryumu da olsa sonuçta bir akvaryumdur ve genel akvaryum bilgileri bu konuda hayati önem taşımaktadır. Yaygın akvaryum tipleri olan tropikal akvaryumların örnekleri çok fazla (belki yüzbinlerce) olduğundan dolayı, tropikal akvaryumlarla ilgili bilgilere çok kolayca ulaşabilirsiniz. Örneğin; herhangi bir akvaryum sitesinde veya forumunda, herhangi bir akvaryum dergisinde veya kitabında Amazon Nehri'nin çeşitli özellikleri verilmiştir. Amazon Nehri'nin pH'ı genelde 7'nin altındadır, su sıcaklığı 24-30 C arasında değişir, geneli -yağmur ormanlarının içinden geçtiği için- ağaç kökleri ve ağaç kalıntıları ile doludur, yavaş akan bir nehir olmasına rağmen müthiş büyüklükte bir su hacmine sahip olmasından dolayı Amazon balıklarında sık aralıklarla su değişimi yapılır.
Peki, Kızılırmak ile ilgili neler biliyoruz? Kızılırmak'ın pH'ı nedir? Su sıcaklığı değişkendir, ama ne kadar? Kızılırmak'ta su kaç C derecedir? Peki ya Sakarya Nehri, Van Gölü, Burdur Gölü, Porsuk Çayı, Fırat, Dicle, Salda Gölü ve diğer sulak alanlarımızla ilgili bilgiler? Bu tür bilgilere ulaşmak çoğu zaman zor olur. Birebir araştırma, yerinde inceleme gerekir.
Sulak alanlara yapılan yolculuklarda bundan dolayı su değerlerini ölçebileceğimiz bir araç gereç (en azından pH ölçebileceğimiz bir malzeme), su sıcaklığını ölçebileceğimiz bir termometre işimize yarayacaktır. Bunları aslında bir başka başlık altında sunmayı planlıyorum; "sulak alanlara yapılacak yolculuklarda kullanılan malzemeler" diye bir konu düşünüyorum. Neyse, onu sonra düşünürüz.
Ülkemizin suları -sıcak su kaynakları haricinde- serin sulardır. Kış mevsiminde genellikle 0 C'ye yakın, yaz mevsiminde ise 18-22 C'dir. Besleyeceğimiz canlı türlerinin, oluşturacağımız akvaryumdaki sıcaklığı tolere edebilmesi gerekmektedir. Ülkemiz sulak alanlarında bulunan pek çok bitki türü (özellikle de su altındaki bitkiler) 20-22 C'den yüksek sıcaklıkları tolere edemezler. Ülkemiz sulak alanlarında bulunan balıklar da genellikle 5-20 C sıcaklık arasında sağlıklı olarak yaşamlarını sürdürebilirler. Kuracağımız yerel biyotop akvaryumunda bu hayati öneme sahip bir konudur.
Yerel biyotop akvaryumlarında dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri de doğada dünyaya gelmiş bir canlının (özellikle de balıklar) akvaryum ortamına uyum sağlaması konusudur. Hatta sıkıntı yaşanması muhtemel konuların başında bu konu gelmektedir.
Peki, doğadan alınan bir balığı akvaryum ortamına nasıl alıştırmalıyız? Öncelikle; balığın yaşadığı doğanın gerek dekor olarak, gerekse su sıcaklığı ve su özellikleri olarak birebir hazırlandığı bir akvaryum kurduğunuzu varsayalım. Akvaryumunuz ne kadar taklit etmek istediğiniz yerel sucul biyotopa benzerse benzesin, balıkların akvaryum ortamına alışması sabır ve dikkat isteyen bir süreç olacaktır.
1- Balığın sürü balığı olup olmadığını, akvaryumu kurmadan önce araştırmalısınız ve doğada gözlemlemelisiniz. Sürü balığı olan ve en az 5-10 bireylik sürüler halinde yaşayan bir balığı akvaryumda tek olarak veya yeterli bireye sahip olmayan bir grup halinde beslemeye kalkışırsanız, balığın akvaryum ortamına alışamaması çok büyük bir ihtimaldir. Ve sonuç hüsran olacaktır. En basitinden, balık yem almayı reddedecektir. Ki yem alma konusu bir başka maddenin konusudur, bir sonraki maddemiz bununla ilgilidir.
2- Yemlenme konusu, doğadan alınan balıklarla ilgili olarak en önemli konulardandır. Doğadan akvaryuma aktarılan balıklar, çoğu zaman yem almayı reddederler. Akvaryumun balığın geldiği doğayı birebir taklit ediyor oluşu da çoğu zaman pek bir şey ifade etmez. Balık, doğada nelerle besleniyor? Eğer bu soruya tam cevap verebiliyorsanız, durumu muhtemelen kurtarırsınız. Her ne kadar balık türlerinin doğadaki beslenme alışkanlıkları ile ilgili olarak genel bilgiler pek çok kaynakta kabaca anlatılmış olsa da, balığı aldığınız ortamda bu balıkların nelerle beslendiğini kendinizin gözlemlemenizde yarar vardır. Aynı tür balıkların birbirinden farklı veya birbirinden uzak alanlardaki beslenme alışkanlıkları ufak tefek de olsa değişkenlik gösterebilir. Ülkemiz balıklarının pek çoğu "hepçil" beslenmektedir. Yani etçil ve otçuldurlar. Canlı yemler sunmak, akvaryum ortamına ilk kez girmiş bir balığın akvaryum ortamına alışmasına ilk aşamada yardımcı olacaktır. Sıvı vitaminler (Bemiks gibi) bu aşamada işe yarayabilir.
3- Balıkları kesinlikle stresten uzak tutmalısınız. Bu zaten genel bir akvaryum kuralıdır. Akvaryum ortamında üretilmiş balıklar için de bu geçerlidir. Ki doğadan gelen, ömründe insan görmemiş, ömründe gürültü nedir bilmemiş bir balık için bu daha önemli bir konudur. Yani akvaryum ortamına alışmakta olan bir balığı strese sokmaktan kaçının. Akvaryumun camına vurmayın, akvaryumun bulunduğu ortamda onları rahatsız edecek kadar çok gürültü çıkmamasına dikkat edin, aydınlatmayı mümkünse düşük tutun, fotoğraf çekmeniz gerekiyorsa flaş kullanmamaya dikkat edin.
Bana -uzun zaman önce ilişkimi kestiğim- İSAK'ın düzenlediği etkinlikte ödül getiren bu paludaryum, ülkemizin ilk yerel biyotop paludaryumu idi. Millet Malavi biyotopuyla, Tanganyika biyotopuyla, Amazon biyotopuyla vs ile uğraşırken ben Kızılırmak Biyotop Paludaryumunu hazırlayıp herkesi şaşırtmıştım. Gerek yerli akvaryum sitelerinde, gerekse yabancı akvaryum sitelerinde epey bir ilgi toplamıştı bu akvaryum. Daha sonra taklitleri çoğaldı elbette. :)
Başlığımızın konusuyla direkt ilgili olduğu için fotoğraflarını da aktarayım:
.jpg)
